Czy wiesz, co łączy PZH i tzw. proces Gorgonowej?

Oskarżona Rita Gorgonowa podczas procesu. Za oskarżoną widoczny jej obrońca Maurycy Axer. Fotografia ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego

Proces Gorgonowej był najsłynniejszym procesem karnym II Rzeczpospolitej Polskiej.
Rita Gorgonowa została oskarżona o zabójstwo córki swojego pracodawcy, lwowskiego architekta Henryka Zaremby, Elżbiety Zaremby, zwanej Lusią. Podczas procesu posiłkowano się materiałem dowodowym w postaci śladów krwi. Jeden z biegłych sądowych, profesor Ludwik Hirszfeld – ówczesny pracownik Państwowego Zakładu Higieny w Warszawie – podważał wyniki ekspertów, którzy wskazywali na dowody, jako obciążające.

Biegły sądowy profesor Ludwik Hirszfeld na procesie. Fotografia ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego

Tak prof. Hirszfeld wspomina te wydarzenia: „Przysłano mi ze Lwowa ekspertyzę dotyczącą plam krwi Gorgonowej, posądzonej o zabójstwo córki kochanka. Ekspert lwowski doszedł do wniosku, że badane plamy krwi pochodziły od ofiary. Z doświadczenia wiedziałem, że własności grupowe można wykryć również na bieliźnie i przedmiotach dotykanych przez danego osobnika. Sąd w Krakowie zwrócił się do mnie o ponowną ekspertyzę, która wykazywała, że chusteczka do nosa należąca do Gorgonowej była przesycona składnikami grupowymi niezależnie od plam krwi i że oskarżenie nie powinno się było opierać na wynikach ekspertyzy grupowej. Moja odpowiedź, dyskwalifikująca do pewnego stopnia orzeczenie poprzednich ekspertów dosłownie wstrząsnęła krajem, chodziło bowiem o zaufanie do przewodu sądowego w ogóle. (…) Przeżyłem wówczas popularność diwy operetkowej. Było to nad wyraz przykre dla mnie.”[1]

[1] Ludwik Hirszfeld, Historia jednego życia, Warszawa 1989, p. 110

Ludwik Hirszfeld. Fotografia ze zbiorów Biblioteki Naukowej NIZP-PZH

Ludwik Hirszfeld urodził się 5. sierpnia 1884 roku w Warszawie z ojca Stanisława Hirszfelda oraz matki Jenny Ginsberg. W roku 1900. wyjechał na studia medyczne do Niemiec. Obronił pracę doktorską dotyczącą aglutynacji krwi, a niedługo po obronie doktoratu wyjechał razem z żoną, prof. Hanną Hirszfeldową, lekarką i pediatrą, do Heidelbergu i rozpoczął pracę w Instytucie Badań Raka.

Do najważniejszych osiągnięć naukowych profesora Ludwika Hirszfelda należy praca nad grupami krwi, którą prowadził latach 1907–1911 wraz z profesorem Emilem von Dungernem w Zurychu. Udało im się wówczas odkryć zasady dziedziczenia grupy krwi (które zastosował do celów dochodzenia ojcostwa), a następnie dokonali ich oznaczenia jako 0, A, B i AB. Komitet Higieny przy Lidze Narodów, w roku 1928, zdecydował, że od tej pory grupy krwi na całym świecie będą oznaczane jednakowo, według wzoru podanego przez naukowców – Hirszfelda i Dungernema.

Ludwik Hirszfeld, I-wszy rząd, I-wszy z prawej strony. Fotografia ze zbiorów Biblioteki Naukowej NIZP-PZH

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w roku 1918 współtworzył Państwowy Zakład  Higieny w Warszawie, kierował nim w latach 1924–1939. Początek roku 1942 roku przyniósł rodzinie Hirszfeldów nieszczęście – trafili do warszawskiego getta. Jednak i w tym tragicznych warunkach Profesor potrafił przeciwstawić się okrutnemu losowi – utworzył laboratorium oraz szpital, zorganizował Radę Zdrowia. W lipcu 1942 uciekł wraz z rodziną na aryjską stronę. W roku 1943 rozpoczął pisanie autobiografii, która ukazała się w roku 1946
pt. „Historia jednego życia”. Po wyzwoleniu Lublina w 1944 brał udział w tworzeniu Uniwersytetu Marii Skłodowskiej-Curie., ale w 1945 przeniósł się do Wrocławia i podjął pracę na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Wrocławskiego .
W 1950 r. był nominowany do nagrody Nobla w dziedzinie medycyny za wyjaśnienie przyczyny konfliktu serologicznego między matką a płodem –  Hirszfeld oznaczył czynnik Rh – co umożliwiło ratowanie życia wielu noworodkom.

W 1952 roku utworzył we Wrocławiu Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej Polskiej Akademii Nauk, którego został dyrektorem, jednak lata 50. nie były łatwe dla Profesora ponieważ znajdował się pod stałą obserwacją UB. Tak o tym wspominał Pawłowi Jasienicy, krótko przed swoją śmiercią: „To trudno sprecyzować. Inny byłby walor gatunkowy życia spędzonego w tej schludnej i mieszczańskiej Szwajcarii, a inny w Polsce. Tu u nas jest się bliżej samego sensu historii”[1].

Profesor Ludwik Hirszfeld, wybitny polski naukowiec serolog, bakteriolog i immunolog zmarł 7 marca 1954 roku we Wrocławiu.

Przygotowała: mgr Joanna Mastalerz-Stępniak, Archiwum Zakładowe NIZP-PZH

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w roku 1918 współtworzył Państwowy Zakład  Higieny w Warszawie, kierował nim w latach 1924–1939. Początek roku 1942 roku przyniósł rodzinie Hirszfeldów nieszczęście – trafili do warszawskiego getta. Jednak i w tym tragicznych warunkach Profesor potrafił przeciwstawić się okrutnemu losowi – utworzył laboratorium oraz szpital, zorganizował Radę Zdrowia. W lipcu 1942 uciekł wraz z rodziną na aryjską stronę. W roku 1943 rozpoczął pisanie autobiografii, która ukazała się w roku 1946
pt. „Historia jednego życia”. Po wyzwoleniu Lublina w 1944 brał udział w tworzeniu Uniwersytetu Marii Skłodowskiej-Curie., ale w 1945 przeniósł się do Wrocławia i podjął pracę na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Wrocławskiego .
W 1950 r. był nominowany do nagrody Nobla w dziedzinie medycyny za wyjaśnienie przyczyny konfliktu serologicznego między matką a płodem –  Hirszfeld oznaczył czynnik Rh – co umożliwiło ratowanie życia wielu noworodkom.

W 1952 roku utworzył we Wrocławiu Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej Polskiej Akademii Nauk, którego został dyrektorem, jednak lata 50. nie były łatwe dla Profesora ponieważ znajdował się pod stałą obserwacją UB. Tak o tym wspominał Pawłowi Jasienicy, krótko przed swoją śmiercią: „To trudno sprecyzować. Inny byłby walor gatunkowy życia spędzonego w tej schludnej i mieszczańskiej Szwajcarii, a inny w Polsce. Tu u nas jest się bliżej samego sensu historii”[1].

Profesor Ludwik Hirszfeld, wybitny polski naukowiec serolog, bakteriolog i immunolog zmarł 7 marca 1954 roku we Wrocławiu.

Przygotowała: mgr Joanna Mastalerz-Stępniak, Archiwum Zakładowe NIZP-PZH

[1] Emilia Kunikowska, Onet.pl, Ludwik Hirszfeld – odkrywca grup krwi, dostęp: 1.02.2018r.